حال و هوای باغ وحش‌های ایران؛ اسارت و تماشا – تالار کافه کلاسیک

ماهنامه همشهری سرزمین من: می گویند نخستین باغ وحش ایران را ناصرالدین شاه ساخت که نتیجه مطلوبی هم نداد. این موضوع تا امروز در بسیاری از باغ وحش های ایران صادق است
همین بینایی ضعیف باعث می شود حیوان، اشیای متحرک در فاصله نزدیک را به صورت هاله ای غیرقابل تشخیص ببیند و با دیدن این هاله تحریک شود و برای دفاع از خود، به آن حمله کند. پس فاصله زیاد بازدیدکنندگان، مانع تحریک حیوان می شود. یکی از دستورالعمل های مهم برای محوطه نگهداری از جوندگان و پستانداران کوچک، فاصله نسبتا زیاد این محوطه تا محل نگهداری گوشتخواران و دشمنان طبیعی آن هاست. این فاصله باید به نحوی طراحی شود که این حیوانات نه بتوانند یکدیگر را ببینند و نه بوی یکدیگر را استشمام کنند. این کار دلیل ساده ای دارد؛ آن ها در طبیعت دشمن اکولوژیک یکدیگرند و رابطه طعمه، شکارچی با یکدیگر دارند. پس به طور غریزی، رویارویی این گونه های با یکدیگر یا وجود شواهدی از حضور هر کدام، موجب تحریک و استرس می شود

سازمان محیط زیست و پارک های استان «آلبرتا» در کانادا که یکی از پیشروترین سازمان های این حوزه در آمریکای شمالی است، دلیل وضع استانداردها برای باغ وحش ها را مدیریت همه باغ وحش ها با الگوی یکسان عنوان می کند که باعث حفظ بهتر حیوانات و البته بازدیدکنندگان می شود. به همین دلیل امروزه باغ وحش های پیشرو در روش های نگهداری از حیوانات تجدیدنظر کرده اند. برخی از آن ها تلاش کرده اند تا مختصات محوطه نگهداری حیوانات، متناسب با نیازها و رفتارهای هرگونه جانوری باشد. ممکن است این محوطه به شکل محصور باشد و بازدیدکنندگان بیرون محوطه حضور داشته باشند یا آن که محوطه ای محصور و بزرگ باشد که بازدیدکنندگان به وسیله خودروهای محصور وارد آن شوند.

حال و هوای باغ وحش های ایران؛ اسارت و تماشا 

حتی در مواردی خاص، برخی گونه ها برای مدتی به باغ وحشی دیگر منتقل می شوند و پس از آن به باغ وحش سابق خود باز می گردند. نقل و انتقال خرس های پاندا از چین به ایالات متحده و کشورهای اروپا و سایر کشورها یکی از مشهورترین انواع نقل و انتقال گونه ها به این شکل است. هدف از تعیین چنین استانداردی آن است که باغ وحش ها تبدیل به مراکزی برای تجارت غیرقانونی حیوانات و دامن زدن به کاهش جمعیت و انقراض گونه ها نشوند. برعکس آن ها باید با افزایش آگاهی های عمومی و کمک به ارتقای دانش تخصصی درباره گونه های مختلف به حفاظت بهتر حیات وحش جهان کمک کنند.

درواقع، مبنای طراحی محوطه های نگهداری حیوانات، رفتارها و نیازهای آن ها شامل فاکتورهایی مثل فضای مورد نیاز، امکانات محوطه نگهداری (سکوها، درخت، تونل و…) نور، دما و رطوبت مورد نیاز گونه است. به عنوان مثال یکی از رفتارهای گربه سانان، مشخص کردن قلمرو، با پاشیدن ادرار خود روی خاک است. به همین دلیل، بستر محوطه نگهداری آن ها باید خاکی باشد؛ چرا که بسترهای سیمانی اجازه نمی دهند تا گربه سانان رفتار طبیعی خود را نشان دهند. در باغ وحش بمبئی، محوطه نگهداری کرگدن ها به گونه ای طراحی شده که نزدیک فاصله حیوان با بازدیدکننده دست کم 15 متر باشد. دلیل این کار، بینایی ضعیف کرگدن هاست.

تغییر شکل محوطه های نگهداری تنها یکی از تغییرات ظاهری است که در پی وضع استانداردهای باغ وحش ها رخ داده است. ولی استانداردها، تنها معطوف به محوطه های نگهداری نیست. مثلا سازمان محیط زیست و پارک های آلبر تا 10 سرفصل را به عنوان سرفصل استانداردهای باغ وحش ها مشخص کرده که شامل مدیریت، جا به جایی و مراقبت از حیوانات، دانش حفاظت، استانداردهای قرنطینه، نمایش حیوانات خارج از محوطه خودشان، ثبت و نگهداری رکوردها، حفاظت از گونه های خاص، سلامت کارکنان و بازدیدکنندگان و در نهایت افزایش دانش و تجربه کارکنان هستند. برخی از این استانداردها عمومی هستند و برخی دیگر برای هرگونه خاص جانوری تعریف می شوند.

ماهنامه همشهری سرزمین من: می گویند نخستین باغ وحش ایران را ناصرالدین شاه ساخت که نتیجه مطلوبی هم نداد. این موضوع تا امروز در بسیاری از باغ وحش های ایران صادق است. نکته این جاست که باغ وحش ها در کشورهای پیشرفته، فقط محلی برای تماشای جانوران نیست؛ کارگاهی است آموزشی تا کارشناسان حیات وحش در آن جا بیشتر با خوی و خصلت جانوران آشنا شوند و بتوانند بهتر از گونه آن ها حفاظت کنند. باغ وحش ها استانداردهایی دارند که با رعایت آن ها می توان یک حیوان را به شکل مطلوبی نگهداری کرد.

آموزشگاه، نه نمایشگاه

که برای سلامت حیوان مضر است. توجه به رژیم غذایی گونه ها و تغذیه مناسب و به اندازه آن ها نیز از استانداردهای مهم باغ وحش هاست. برخی گونه ها رژیم غذایی تخصصی دارند و حتما باید غذای آن ها تامین شود. بعضی گونه ها نیز به تناسب فصل یا دوره ها خاص زندگی شان رژیم های غذایی ویژه ای دارند. مثلا خرس های قهوه ای در فصل های مختلف با انواع میوه های فصل تغذیه می کنند و در مواقعی از سال نیز عسل را به رژیم غذایی خود اضافه می کنند. این مورد باید در باغ وحش هایی که از خرس قهوه ای نگهداری می کنند، رعایت شود یا برای پرندگان شکارگر، استفاده از جوندگان زنده به عنوان طعمه مرسوم است و به همین دلیل بسیاری از باغ وحش ها نسبت به پرورش موش و خرگوش برای تغذیه پرندگان شکاری اقدام می کنند.

 حال و هوای باغ وحش های ایران؛ اسارت و تماشا

نه فقط تامین غذای حیوان و مراقبت از این که از محوطه اش خارج نشود، بلکه امروزه موارد زیادی به عنوان اصول نگهداری حیوانات در باغ وحش ها مورد توجه قرار می گیرد. در بسیاری از کشورها، استانداردهایی قانونی برای باغ وحش ها و مراکز نگهداری حیوانات وضع شده است؛ اگرچه توجه به حقوق حیوانات در سال های اخیر نقش مهمی در وضع قوانین و مقررات نگهداری حیوانات داشته، اما از آن جا که رعایت استانداردها به زندگی بهتر حیوانات طول عمر آن ها کمک می کند، مدیران باغ وحش ها را تشویق کرده تا این استانداردها را رعایت کنند. البته برخوردهای قانونی با متخلفان نیز در این میان بی تاثیر نبوده است.

عاقبت اولین باغ وحش

شناخت لازمه نگهداری